Biển bao nhiêu nước chứa cho vừa

Sông không gồng nổi đổ thừa mưa

Con dế cơm bu ngọn dừa kêu cứu

Đất trời rộng, dễ gì tới được tai vua ?

Động long mạch hay động đến thổ thần

Sao lại cứ đổ tội lên đầu thắng dân

Ai phá rừng mà nhà kiếm lâm toàn lim, cẩm...

Chuyện lở núi, sạt đồi...ai chết cớ gì phân vân ?

Đất Phú Yên chẳng yên bình... thiệt lạ

Thủy Tinh giờ ăn vạ với sông Pa

Nước Đồng Cam đã từng pha màu máu

Xương cốt cha ông vùi đáy cát biển Tuy Hòa.

Tây Nguyên mưa trắng trời hay Tây Nguyên khóc

Dòng Sêrêpok gánh sao nổi cơn lũ tràn về

Gia súc chết và nhà tan cửa nát

Ai xót thương giùm cho làng bản người Êđê ?

Đêm nằm nghe mưa mà !o nơm nớp

Đất sụp xuống vì cơn giận của thổ thần

Thủy Tinh lại nổi trận lôi đình dâng ngập nước

Tai ách được trút lên đầu lên cổ người dân.

Mưa đã có từ ngàn năm thiên cổ

Sao nay vẫn còn làm khổ con người

Ai đã từng làm trái mệnh trời từ nhiều thập kỷ

Để bây giờ mưa như ngàn giọt lệ rót nơi nơi ?

Nếu ngày nào đất trời còn cho ta sống

Ước được là cây cỏ nếu không giống con người

Sẽ mỉm cười trước bão giông lũ lụt

Khi trở về nguyên thủy như vượn, khỉ, đười ươi.

Bản thân mình trong trận lụt vừa rồi ở Hội An cũng hoàn toàn bị động không hề biết bất cứ kế hoạch xả lũ hay mưa lũ gì cả. Cả nhà đủng đỉnh ngồi nhà.

Rồi chứng kiến nước cứ lên dần lên dần. Rất nhanh. Chỉ ra được quyết định: Nước vào nhà là sẽ gọi thuyền đi luôn vì nhà có con nhỏ ko thể chịu được cảnh ngập nước. (Quyết định đi thôi chứ đi đâu thì lúc đó chưa nghĩ ra )

Thuyền ở đâu? Thuyền là chồng mình lội nước đến ngực ra đầu ngõ để đợi xem có thuyền nào qua là gọi vào để đi. Với suy nghĩ đây là vùng sông nước kiểu gì cũng có thuyền.

May mắn là sau 30 phút đợi thì cũng gọi được thuyền. Nước chảy xiết nên chỉ có thuyền máy đi được. Sau khi chở nhà mình đi lên cầu an toàn thì anh lái thuyền nói:

- mưa gió lên anh lấy phí 500k. Nhà mình OK luôn, 500k mà may họ còn chở mình đi.

Sau khi xếp toàn bộ đồ lên tầng 2 nhà mình đi và xác định luôn là sức khỏe và tính mạng quan trọng nhất. Nếu chẳng may ngập lên đến tầng 2 ướt hết đồ thì chấp nhận.

Và đúng như dự đoán nước ở khu vực mình ở ngập cứ lên xuống vậy tầm 7 ngày mới rút hẳn. Trong thời gian ngập lụt thì dĩ nhiên : ko điện, ko nước, ko sóng điện thoại, ko mạng Internet & đồ ăn chắc chắn cạn dần. Vì có thông báo gì trước đâu mà chuẩn bị.

Nay đọc bài viết này từ FB Hong Thai Hoang.

Mới thấy đúng là việc quản lý mọi vấn đề trong vùng lũ (vùng thường xuyên lũ) của VN mình kém quá. Kém từ việc quản trị tầm vĩ mô rồi nên mỗi mắt xích họ không có lỗi, họ vẫn đúng quy trình, vẫn nỗ lực hỗ trợ hết mình, vẫn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Nhưng dân thì vẫn chịu khổ cùng cực.

————-

Nhiều người bình luận:

“Máy bay trực thăng có thể cứu người, nhưng chở họ đi đâu?”

Câu nói nghe thì hợp lý.

Nhưng thực ra, chính nó đã phơi bày toàn bộ sự yếu kém của hệ thống phòng chống thiên tai quốc gia.

Bởi vì trong một quốc gia có kế hoạch bảo vệ dân đúng nghĩa, câu hỏi đó không bao giờ cần phải hỏi.

“Chở đi đâu?” – nghĩa là không có bản đồ chống lũ

Ở những nước có quản trị hiện đại (Nhật, Hàn, Canada, Mỹ):

– vùng nguy hiểm đã được đánh dấu

– nơi sơ tán đã có sẵn

– sơ đồ đường thoát hiểm được công bố

– bản đồ ngập lụt được cập nhật theo giờ

– khu trú ẩn an toàn được xây dựng cố định

Cho nên khi lũ đến:

máy bay chỉ việc chở người đến những nơi đã chuẩn bị sẵn.

Nếu Việt Nam không biết “chở đi đâu”, thì lỗi không nằm ở trực thăng, không nằm ở phi công, mà nằm ở:

– Không hề có bản đồ chống ngập

– Không có khu sơ tán an toàn

– Không có trung tâm trú ẩn

– Không có kế hoạch vận hành khi xả lũ

– Không có phương án dự phòng từ trước

Đó là sự thật đau lòng.

“Chở đi đâu?” – nghĩa là Chính phủ không có phương án sơ tán dân

Một chính phủ đúng nghĩa phải có:

– Kế hoạch sơ tán theo cấp độ mưa – bão

– Danh sách điểm tập kết an toàn

– Quy trình di dời người già, trẻ em, phụ nữ có thai

– Đường vận chuyển dự phòng

– Lực lượng đã được phân công trước

– Kho dự trữ lương thực cố định

– Hệ thống cảnh báo đến từng hộ dân

Nếu những thứ đó có đầy đủ, thì câu hỏi “chở đi đâu?” không bao giờ xuất hiện.

Chỉ khi không có gì trong số đó, người ta mới nói câu đó để che đi sự thật.

“Chở đi đâu?” – chính là thừa nhận rằng chính phủ không hề có năng lực quản lý rủi ro

El Niño, La Niña, lũ quét, mưa cực đoan…

Tất cả đã lặp đi lặp lại hàng chục năm.

Không thể nói là bất ngờ.

Không thể nói là “trở tay không kịp”.

Nếu sau từng ấy năm mà Việt Nam vẫn không có kế hoạch sơ tán, thì:

– đó không phải lỗi của thời tiết

– cũng không phải lỗi của người dân

– mà là lỗi của quản trị và chuẩn bị không đầy đủ

Những nước nghèo hơn Việt Nam nhiều lần (Bangladesh, Philippines) còn có bản đồ lũ và khu trú ẩn.

Việt Nam – với nhiều thủy điện, nhiều cảnh báo, và ngân sách phòng chống thiên tai – tại sao lại không?

“Chở đi đâu?” – chính là câu nói tố cáo sự yếu kém của chính phủ

Đó là câu nói mà không người dân nào đáng phải nói.

Nếu một chính phủ làm đúng trách nhiệm, người dân sẽ biết chính xác họ được đưa đi đâu, vì mọi thứ đã được chuẩn bị từ trước.

Còn khi hệ thống không chuẩn bị gì cả,

thì máy bay chỉ có thể bay vòng vòng để… thả mì gói.

Còn người dân vẫn phải đứng trên mái nhà mà chờ.

Đó không phải thiên tai.

Đó là thất bại của con người.

Câu hỏi đúng không phải là:

“Máy bay chở dân đi đâu?”

Câu hỏi đúng phải là:

Tại sao suốt mấy chục năm không xây dựng nơi để chở dân đến?

Tại sao không có khu trú ẩn quốc gia?

Tại sao không có bản đồ thoát hiểm?

Tại sao không có kế hoạch vận hành hồ khi xả lũ?

Tại sao dân phải tự cứu nhau trên mái nhà?

Một câu nói tưởng như để “bào chữa” cho việc trực thăng không cứu người, nhưng vô tình đã lột trần bản chất yếu kém của hệ thống:

không kế hoạch – không chuẩn bị – không bảo vệ dân.

st.

Con gái Bắc kỳ vốn đảm đang

Lại còn ăn diện rất thời trang

Áo lụa dịu dàng ôm dáng ngọc

Hài nhung, xuyến bạc thật là sang !

Con gái Trung kỳ tính chắt chiu

Có tiền tiện tặn chẳng thích tiêu

Vóc hạc, xương mai, thân bồ liễu

Chữ tốt, văn hay, rất đáng yêu !

Con gái miền Nam vốn thật thà

Đơn sơ nón lá, áo bà ba

Nước trong, gạo trắng, hoa đồng nội

Tình nghĩa đong đầy đất phù sa 

Ba miền chung một mẹ Âu Cơ

Ngôn ngữ Bắc Nam dệt thành thơ

Cửu Long thơm ngọt câu thưa, dạ

Sông Hồng, Hương thủy đẹp như mơ !

Sưu tầm

Tết nhứt, trong gia đình người Nam, chủ lực phải có nồi thịt kho tàu, nước dừa. Mỗi khúc thịt mỡ còn dính da, to bằng nắm tay được buộc lạt chữ thập, kho với nước dừa. Đến khi chín, lớp mỡ trong và rệu. Phần thịt nạc đỏ au, đẹp và hấp dẫn. Lớp da nở ra và mềm mại. Ăn không nghe bã, lại ngon, và thơm. Đi đôi với nồi thịt kho là vịm dưa giá. Tùy theo gia đình, bỏ thêm lá hẹ, cà rốt, cuống củ cải hay xắt sợi.

Có nhà làm thêm thịt khìa và một hũ củ kiệu ngâm giấm. Củ kiệu ăn với tôm khô. Làm gì cũng phải có bánh tráng mỏng và bánh tét. Bánh tráng mỏng cuốn với thịt khìa hay thịt kho kèm dưa giá. Bánh tét ăn kèm với củ cải bỏ nước mắm.

Ngoài ra còn có khổ qua dồn thịt là món hầm cố hữu mà nhiều người Nam ưa thích. Theo những người có tuổi, khổ qua hầm giải được nhiệt, bồi bổ sức khỏe và trị được một số bịnh.

Về các thức ngọt, mỗi gia đình mỗi khác, tùy theo gốc gác ở một tỉnh nào đó trên đồng bằng sông Cửu Long. Có nhà hấp xôi vị, pha màu lá dứa hay lá cẩm. Có nhà ăn chuối khô xào dừa, với gừng, đậu phộng, có rắc mè ở quê gởi lên. Loại “mứt” này được trình bày dưới hai dạng. Một là xào xong dọn ra ăn như mứt gừng dẻo. Hai là đổ thành từng bánh, rồi cắt sẵn từng ô hình chữ nhựt. Ăn thơm, cay, béo bùi và ngọt một cách đậm đà. Có nhà xên một ít mứt gừng, mứt thơm dẻo.

Ngày Tết Sài Gòn ngày nay ít gói bánh ít. Thường nướng bánh phồng nếp nước dừa hoặc bánh phồng khoai mì, pha nước dừa hay pha sữa. Có nhà còn giữ tập quán theo nếp sống ngày Tết ở tỉnh nên còn nướng bánh bò bông, bánh thuẫn, bánh bông lan ổ, bánh men, bánh măng, bánh đông, bánh xếp nhưn dừa phảng phất hương vị ngày xuân miệt vườn.

Nhiều người Hoa mấy đời đã sinh sống ở Sài Gòn vẫn còn giữ một số tập quán ẩm thực cổ truyền.. Người Quảng Đông và một số người Hoa ở những địa phương khác, ngày tết thế nào cũng phải mua lạp xưởng, lạp xưởng thịt heo ướp ngũ vị hương, loại thượng thặng là lạp xưởng ướp rượu Mai quê lộ rất thơm. Lạp xưởng gan heo cũng có hai loại. Một loại chế biến như lạp xưởng, thường dồn gan xắt nhỏ và mỡ vào ruột heo.

Loại kia là gan được cắt ra thành từng lá bằng bàn tay, bọc mỡ, ướp gia vị, phơi khô. Còn vịt khô (lạp áp) có hai loại. Vịt lóc xương, lấy đùi, cánh, thịt hông, thịt lưng ướp gia vị từng miếng màu vàng óng, gọi là lạp bẻn (bẻn là bỉnh, là bánh) nghĩa là vịt miếng. Loại kia để nguyên con, ướp gia vị khác, màu thịt không vàng mà lại sậm màu nâu, gọi là vịt bắc thảo. Bao giờ cũng có món lạp dục, thịt heo ba chỉ cắt sọc từng dải, dài độ hai ba tấc, rộng chừng hai ba phân, nhúng vào xì dầu pha gia vị, đem phơi khô. Các loại vịt khô và thịt heo khô này thường đem hấp với gừng xắt nhỏ, ăn trong mấy ngày Tết.

Cũng như người Việt ở Quảng Nam, Gò Công và Bạc Liêu, người Hoa ở Sài Gòn có hấp bán bánh tổ. Trên mặt ổ bánh có dán miếng giấy điều, in đậm nét chữ Phước, chữ Đại Cát, bằng nhũ vàng hay mực tàu đen láng. Còn có loại bánh viên tròn, lớn gần bằng trái banh tơ-nít gồm bắp rang, đậu phộng, đường và mè bao ngoài vỏ.

Ngoài bưởi và dưa hấu, thế nào cũng chưng quít trên bàn thờ hay dọn mời khách với các loại mứt: thèo lèo, cứt chuột, kẹo mè, bông dâu, mứt gừng, bí, khoai lang, hồng khô, chà là, củ năn v.v… Trong khi người Quảng Đông không giết vịt đầu năm thì người Tiều lại làm vịt đầu năm. Món vịt ram, là một món ăn khô, ăn nguội trong nhiều ngày. Nước luộc vịt đem đi nấu xôi đậu phộng. Xôi thơm béo và bùi, ăn kèm với vịt ram rất ngon. Một số gia đình người Tiều còn nhiều người lớn tuổi, vẫn giữ tục ăn ngỗng, vịt, đầu heo muối, hun khói xác mía.

Ảnh: Duy Anh

Nhìn vào mấy bữa ăn ngày Tết của một số gia đình, thấy bánh tổ chiên, bánh tét đòn rất dài, nhưng đường kính rất hẹp, nhưn đậu xanh ít và không có nước dừa, cá thu kho, dưa món, bánh bảy lửa, bánh xôi đậu đen, bánh tổ, bánh in đậu xanh nướng v.v… thì biết gia đình đó gốc Quảng Nam. Thấy có chả tôm, tré nem, tôm chua ăn với thịt phay, trái vả, thịt hon… thì biết gia đình đó gốc Huế. Thấy bánh nổ đóng từng phong vuông lớn, bọc giấy xanh, đỏ, vàng, bánh rế, nhiều bánh tráng mè dày, bánh căng ăn với nước cá, khô cá giấy v.v… thì biết chắc gốc Thuận Hải, Phan Thiết.

Điều tất yếu là các thức ăn ngoại nhập còn lâu mới nhận chìm được bánh chưng, bánh giò, bánh tét, bánh tổ, bánh ít, chả lụa, giò chả, giò thủ, tré nem, thịt kho nước dừa, thịt khìa, thịt hon, bánh tráng, bánh phồng v.v… Và cũng không thể nào làm biến mất được bông mai, bông đào, bông trang, bông vạn thọ… trong mấy ngày Tết cổ truyền của ta. Những nét văn hóa dân tộc vẫn trường tồn mãi mãi sau năm 2000, sau năm 3000.

MinhHuong